Eleştiri ve Hakikat | Roland Barthes

Eleştiri ve Hakikat | Critique et vérité | Roland Barthes ( 1915 – 1980 )


Çeviri: Elif Bildirici / Melike Işık Durmaz

Okunma Zamanı: 04 – 12 Nisan 2021 

Selâmlar Sevgili Kitap Dostları,


Bir ülkenin, kendi geçmişinden bugüne taşıdıklarını böyle dönem dönem yeniden ele almasında ve ‘onlarla ne yapabileceğine’ bakmak için yeniden betimlemesinde şaşılacak bir taraf yoktur: Bunlar gayet doğal değerlendirme süreleridir ve öyle olmaları gerekir.” ( s.5) diyor Roland Barthes.

 
Neden bunları söylemek zorunda kalmış? Çünkü yazdığı “Racine Üzerine” adlı kitabı, kuramcı Raymond Picard özelinde ancak tüm edebiyat çevresinde de tepkiyle karşılanır. Eski köye yeni adet mi getiriyorsun gibisinden. Bunun üzerine Barthes 1966 yılında, bu kitaptaki, iki bölümden oluşan metni kaleme alır ve Raymond Picard’ ın kendisi için söylediği: “Eleştirmen ‘her aklına eseni’ söyleyemez” sözünü kendisine iade eder.


Roland Barthes’ın yaklaşımı “metin odaklı” ya da kendi deyimiyle “yapıt” odaklı. Okurun tavrı ile eleştirmenin tavrını net olarak veriyor. Ancak bu netlik katı bir yaklaşım değil. [ Bakınız: Alıntı ]  


Elbette kuram açısından, okurken zorlandığım yerler olmadı dersem, doğru olmaz çünkü oldu! Ancak bu metnin genelini anlamama engel teşkil etmedi; bu yüzden merakla okudum.

 
Örneğin; bizdeki Öz Türkçe çalışmaları gibi Fransa’da da yabancı kelimeleri dilden ayıklama çalışmaları yapılmış ki Barthes:

Dil yasakları entelektüel kastların arasındaki küçük bir savaşın parçasıdır.“( s.25) diyor.


Bu metinde Fransız Edebiyatı’ndan, başta Proust olmak üzere başkaca örnekler sunmuş.


Peki, bu kitabı neden okudum? 
Başlığındaki “Hakikat” kelimesidir beni çeken. Zira aynı kelimeyle bağlantılı, okumak istediğim üç kitabım daha var. Onlar bu ayki okumalarıma girer mi emin değilim. Çünkü Eleştiri ve Hakikat kitabı, başka bir kitabı  [ Mehmet Rifat’ın Metnin Sesi ] düşürdü aklıma… Planlı okuma yapamama sebeplerinden biridir bu rüzgâr gülü halim!

 
Şimdii, bu detaylı metni, okuma şevkim kırılmadan okuyabildiğim için, çevirmenleri Elif Bildirici’ye ve Melike Işık Durmaz’a teşekkür etmek boynumun borcudur. Emeklerine teşekkür ederim.


Sevgili Okurlar; kitap 71 sayfa. Okuma tarzınıza göre, okuma süreniz değişebilir. Notlar alarak sekiz günde okuyabildim çünkü bir yerden sonra dikkatim dağıldı ve ara verme ihtiyacı duydum. Ancak verimli ve anlamlı bir okuma olduğu için mutluyum.

 
Bir okurun kitapla nasıl ‘konuştuğunu’ bilemeyiz; (…)” ( s.69 ) diyor Barthes. Benim bu kitapla sohbetim yorucu olsa da doyurucu geçti. O yüzden, bu tarz kitapları okumayı sevenlere sevgimle ve şevkimle iletiyor; yazarın sözünden yola çıkarak kendi hakikatinizi bulmanızı temenni ediyorum.


Sağlık, huzur ve kitaplar hep sizinle olsun…

Alıntı:


Yalnızca okuma [ edimi ] yapıtı sever, onunla bir arzu ilişkisini sürdürür. Okumak yapıtı arzulamaktır, yapıt olmayı istemektir, yapıtı yapıtın kendi sözü dışında herhangi bir sözle seslendirmeyi yadsımaktır: Saf bir okurun üretebileceği tek yorum, (okumaya ve öykünmeye tutkun olan Proust örneğinin de göstereceği gibi) öykünmedir [ pastiche]. Okuma [ ediminden ] eleştiriye geçmek, arzuyu değiştirmek, artık yapıtı değil, kendi dilini arzulamak anlamına gelir. Ancak yine bu yolla, yapıtı, kendisini doğuran yazma isteğine geri göndermek demektir. Söz, kitabın çevresinde bu şekilde dolaşır: okumak ve yazmak: Tüm edebiyat, bir arzudan diğerine gidip durur. Kaç yazar sadece okuduğu için yazmıştır? Kaç eleştirmen sadece yazmak için okumuştur? Onlar bir söz ortaya koymak için, kitabın iki kıyısını, göstergenin iki çehresini birbirine yaklaştırmışlardır. Eleştiri, dahil olduğumuz ve bizleri yazı’nın birliğine – yani hakikatine götüren bu tarih sürecindeki bir andan başka bir şey değildir.” ( s.71 ) 

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s